Λογαριασμοί ρεύματος: Τη μεγαλύτερη αύξηση στην Ευρώπη είχε η Ελλάδα τον Απρίλιο
Στην πρώτη γραμμή της νέας ενεργειακής κρίσης βρέθηκε η Ελλάδα τον Απρίλιο, καθώς σύμφωνα με την τελευταία έκθεση του HEPI (Household Energy Price Index), η Αθήνα κατέγραψε τη μεγαλύτερη αύξηση τιμών ηλεκτρικής ενέργειας στην Ευρώπη, της τάξης του 7%, επίδοση που αποτυπώνει με τον πλέον χαρακτηριστικό τρόπο την ευαλωτότητα της ελληνικής αγοράς στις διεθνείς εξελίξεις.
Η αύξηση αυτή δεν ήταν τυχαία, αλλά συνδέεται άμεσα με την έναρξη της νέας γεωπολιτικής κρίσης στη Μέση Ανατολή και ειδικότερα με τον πόλεμο στο Ιράν, ο οποίος επηρέασε καταλυτικά τις αγορές φυσικού αερίου ήδη από τον Μάρτιο. Η επίδραση αυτή μεταφέρθηκε με χρονική υστέρηση στα τιμολόγια λιανικής τον Απρίλιο, επιβεβαιώνοντας για ακόμη μία φορά τη στενή διασύνδεση της ελληνικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας με το φυσικό αέριο.
Ο μηχανισμός που “φούσκωσε” τους λογαριασμούς
Σύμφωνα με την έκθεση, η αύξηση 7% στην Αθήνα οφείλεται κυρίως στην άνοδο του ενεργειακού σκέλους, αλλά και σε επιβαρύνσεις από φόρους και χρεώσεις δικτύου. Ωστόσο, η ουσία βρίσκεται βαθύτερα: η ελληνική αγορά παραμένει σε μεγάλο βαθμό εξαρτημένη από μονάδες φυσικού αερίου για τον καθορισμό της οριακής τιμής.
Η έκρηξη των τιμών του φυσικού αερίου τον Μάρτιο – με το TTF να κινείται στην περιοχή των 55-65 ευρώ/MWh – πέρασε στα τιμολόγια του Απριλίου μέσω του γνωστού μηχανισμού “Μ-1”, που χρησιμοποιείται σε σημαντικό μέρος των κυμαινόμενων τιμολογίων. Με απλά λόγια, οι καταναλωτές πλήρωσαν τον Απρίλιο το σοκ της αγοράς του Μαρτίου.
Η Ελλάδα δεν ήταν η μόνη χώρα που επηρεάστηκε, αλλά ήταν εκείνη που επηρεάστηκε περισσότερο. Όπως επισημαίνει η έκθεση, αγορές όπως η ελληνική, η ιταλική και η ιρλανδική – όπου το φυσικό αέριο παραμένει ο βασικός καθοριστικός παράγοντας της τιμής – εμφάνισαν αυξήσεις, σε αντίθεση με τις αγορές της Ιβηρικής και της Σκανδιναβίας που στηρίζονται περισσότερο στις ΑΠΕ και κατάφεραν να αποσυνδεθούν από την άνοδο των ορυκτών καυσίμων.
Η πρώτη “δοκιμή” της νέας ενεργειακής κρίσης
Ο Απρίλιος ήταν ουσιαστικά ο πρώτος μήνας κατά τον οποίο αποτυπώθηκαν στις λιανικές τιμές οι συνέπειες της νέας ενεργειακής κρίσης που πυροδότησε η ένταση στη Μέση Ανατολή. Η αγορά φυσικού αερίου βρέθηκε υπό έντονη πίεση, καθώς η γεωπολιτική αβεβαιότητα δημιούργησε ένα νέο “premium κινδύνου”, το οποίο ενσωματώθηκε στις τιμές.
Η έκθεση του HEPI κάνει λόγο για “γεωπολιτικό risk premium” που επηρέασε ιδιαίτερα τις αγορές με υψηλή εξάρτηση από το spot LNG και περιορισμένα αποθέματα . Η Ευρώπη εισήλθε στην κρίση με χαμηλά επίπεδα αποθήκευσης, ενώ οι ροές LNG επηρεάστηκαν από τις εξελίξεις στον Περσικό Κόλπο.
Σε αυτό το περιβάλλον, οι τιμές του φυσικού αερίου αυξήθηκαν απότομα τον Μάρτιο, για να αποκλιμακωθούν εν μέρει τον Απρίλιο προς τα επίπεδα των 45 ευρώ/MWh. Ωστόσο, η επίδραση στις λιανικές τιμές παρέμεινε, λόγω της χρονικής υστέρησης στους μηχανισμούς τιμολόγησης.
Μεγάλες αποκλίσεις στην Ευρώπη
Ένα από τα βασικά συμπεράσματα της έκθεσης είναι η έντονη διαφοροποίηση μεταξύ των ευρωπαϊκών αγορών. Από τις 33 πρωτεύουσες που εξετάζονται, μόλις 8 κατέγραψαν αυξήσεις, 10 μειώσεις και οι υπόλοιπες παρέμειναν σταθερές.
Η Αθήνα βρέθηκε στην κορυφή των αυξήσεων, ενώ ακολούθησαν οι Βρυξέλλες και το Δουβλίνο με +6% και η Ρώμη με +5% . Στον αντίποδα, η Μαδρίτη κατέγραψε πτώση 14%, κυρίως λόγω κυβερνητικών παρεμβάσεων όπως η μείωση του ΦΠΑ και των ενεργειακών φόρων.
Η εικόνα αυτή επιβεβαιώνει ότι οι εθνικές πολιτικές παίζουν πλέον καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση των τελικών τιμών. Χώρες που προχώρησαν σε φορολογικές ελαφρύνσεις ή διαθέτουν υψηλή διείσδυση ΑΠΕ κατάφεραν να προστατεύσουν τους καταναλωτές τους, σε αντίθεση με αγορές όπως η ελληνική.
Το φυσικό αέριο στο επίκεντρο
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η εξέλιξη των τιμών φυσικού αερίου, που εξηγεί σε μεγάλο βαθμό τις αυξήσεις στο ρεύμα. Στην Αθήνα, οι τιμές φυσικού αερίου αυξήθηκαν κατά 28% τον Απρίλιο, μία από τις μεγαλύτερες αυξήσεις στην Ευρώπη.
Η αύξηση αυτή αποδίδεται στην πλήρη μετακύλιση των υψηλών τιμών του Μαρτίου, λόγω της σύνδεσης των τιμολογίων με τον δείκτη TTF. Το ίδιο μοτίβο παρατηρήθηκε και στη Γερμανία, ενώ σε άλλες χώρες η επίδραση ήταν ηπιότερη ή περιορίστηκε μέσω παρεμβάσεων.
Συνολικά, οι τιμές φυσικού αερίου στην Ευρώπη αυξήθηκαν κατά 5% κατά μέσο όρο, με 12 από τις 27 πρωτεύουσες να καταγράφουν αυξήσεις.
Δομικό πρόβλημα για την Ελλάδα
Το βασικό συμπέρασμα που προκύπτει είναι ότι η Ελλάδα παραμένει δομικά εκτεθειμένη στις διακυμάνσεις του φυσικού αερίου. Παρά την αυξημένη συμμετοχή των ΑΠΕ, το σύστημα εξακολουθεί να βασίζεται στο αέριο ως οριακή τεχνολογία, γεγονός που μεταφέρει άμεσα τις διεθνείς αναταράξεις στους λογαριασμούς των καταναλωτών.
Την ίδια στιγμή, η περιορισμένη χρήση φορολογικών ή άλλων παρεμβάσεων σε σχέση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες αφήνει μικρότερα περιθώρια απορρόφησης των αυξήσεων.
Ο Απρίλιος, λοιπόν, αποτέλεσε μια πρώτη “δοκιμή αντοχής” για την ευρωπαϊκή – και κυρίως την ελληνική – αγορά ενέργειας στη νέα κρίση. Και το αποτέλεσμα δείχνει ότι χωρίς δομικές αλλαγές, οι λογαριασμοί ρεύματος θα συνεχίσουν να επηρεάζονται έντονα από κάθε νέα γεωπολιτική αναταραχή.
capital
